Chapter Jewish monuments in Bohemia as viewed by the state and Jewish leaders from 1945–1989

Abstract

W artykule przyjęto tezę, że zabytki są nie tylko niezwykle cenne pod względem artystycznym i historycznym, ale mają także określone znaczenie dla określonych grup ludzi (narodów, mniejszości). Autorka opisuje, jakie walory brało pod uwagę państwo czechosłowackie i mniejszość żydowska w przypadku pomników żydowskich na ziemiach czeskich po II wojnie światowej. Konkluduje, że choć czechosłowackie elity deklarowały światowe znaczenie artystyczne i historyczne pomników żydowskich (aczkolwiek tylko w Pradze), to nie zapewniły im odpowiedniej opieki. Prace konserwacyjne i naprawy (często nie do końca udane) prowadzone były na terenie obozu koncentracyjnego w Terezinie oraz w związku z wybranymi zabytkami, głównie w Pradze. Dla tej niewielkiej części Żydów, którzy przeżyli Zagładę, pomniki żydowskie stały się źródłem poczucia własnej wartości i nowej identyfikacji z czeską przestrzenią. Jednak znikoma liczba żydowskich gmin wyznaniowych nie zapobiegła zniszczeniu synagog, cmentarzy i innych zabytków. Najbardziej tragiczna była sytuacja słabo zabezpieczonych zabytków regionalnych. Społeczności żydowskie często były zmuszone je sprzedawać lub wynajmować. Ten niekorzystny stan rzeczy pogłębił się po klęsce Praskiej Wiosny (sierpień 1968), kiedy zniknęły nadzieje na poprawę opieki nad zabytkami kojarzone ze „złotymi latami sześćdziesiątymi”. Okres „normalizacji” upłynął wówczas pod znakiem rozległych i szybkich wyburzeń wielu cennych historycznie budynków, które zmuszone były „ustąpić miejsca interesowi publicznemu”.